VRAGEN EN ANTWOORDEN

De Commissie presenteerde in september 2020 het migratie- en asielpact. Dit pact omvat ook niet-wetgevende initiatieven en betekent een nieuwe start op het gebied van migratiebeheer. Ruim drie jaar na de presentatie van het pact bereikten het Europees Parlement en de Raad een historisch politiek akkoord over vijf belangrijke dossiers. Het Europees Parlement heeft nu in totaal tien nieuwe wetgevingsteksten aangenomen. Deze reeks hervormingen zal een nieuwe rechtsgrondslag bieden voor eerlijker en efficiënter migratiebeheer. Er is overeenstemming bereikt over de volgende onderling verbonden handelingen:

Er zijn twee wetgevingsvoorstellen die nog moeten worden goedgekeurd:

^{Het politiek akkoord werd in december 2023 bereikt.} 

^{Het politiek akkoord werd in mei 2021 bereikt. De herziene richtlijn is op 27 november 2021in werking getreden.}

In de screeningverordening staan uniforme regels voor de EU om ervoor te zorgen dat personen die op illegale wijze het grondgebied binnenkomen, een identiteits-, veiligheids-, gezondheids- en kwetsbaarheidscontrole ondergaan en in de passende procedure komen (grensprocedure, normale asielprocedure of terugkeerprocedure). De screening is ook van toepassing op personen binnen het Schengengebied die controles aan de buitengrenzen zouden hebben ontweken.

De autoriteiten van de lidstaten zullen verplichte voorafgaande gezondheids- en kwetsbaarheidscontroles en identiteits- en veiligheidscontroles moeten verrichten voor alle onderdanen van derde landen die illegaal de EU-grenzen overschrijden als zij aan de buitengrenzen of op het grondgebied worden aangehouden. Dit moet binnen een beperkt tijdsbestek gebeuren: de screening aan de buitengrenzen moet binnen zeven dagen plaatsvinden en de screening op het grondgebied binnen drie dagen. Deze screening zal de veiligheid in het Schengengebied versterken, aangezien dit proces ervoor zal zorgen dat irreguliere migranten die met goed gevolg zijn gescreend, geen bedreiging vormen voor de binnenlandse veiligheid. De screenings zullen ook bijdragen aan de bescherming van de volksgezondheid en ervoor zorgen dat migranten een behandeling kunnen krijgen als er sprake is van dringende of essentiële behoeften.

De voorbereidende werkzaamheden voor de uitvoering gaan nu al van start: de lidstaten zetten de nodige infrastructuur op, schaffen de nodige uitrusting aan en passen hun bestaande regels aan. Deze verordening is van toepassing op alle Schengenstaten, dat wil zeggen alle EU-lidstaten behalve Ierland, en de vier geassocieerde Schengenlanden, namelijk Noorwegen, Liechtenstein, Zwitserland en IJsland.

Dankzij de nieuwe Eurodac-verordening zal de EU-databank voor identificatie meer informatie bevatten. Daardoor krijgen de autoriteiten meer armslag om irreguliere migratie aan te pakken, secundaire bewegingen te volgen en de terugkeer van irreguliere migranten te bevorderen.

De lidstaten zullen de volgende categorieën personen in Eurodac moeten registreren:  asielzoekers; personen die illegaal de buitengrens van de EU hebben overschreden; personen die na een opsporings- en reddingsoperatie zijn ontscheept en personen die illegaal op het grondgebied van een lidstaat blijken te verblijven; personen die zijn geregistreerd voor een toelatingsprocedure in het kader van de hervestigingsverordening; personen die in het kader van een nationale regeling zijn hervestigd; en personen die tijdelijke bescherming genieten. Dit zal de identificatie van personen vergemakkelijken en de autoriteiten meer informatie geven, waardoor asielprocedures sneller kunnen verlopen en secundaire bewegingen beter kunnen worden opgespoord.

Na de screening moet het verzoek van een persoon die asiel aanvraagt volgens de grensprocedure worden behandeld. De grensprocedure is een soort versnelde asielprocedure.

De grensprocedure zal van toepassing zijn op een beperkt aantal gevallen die strikt zijn afgebakend in de wetgeving, waarin de verzoeker onderdaan is van een land met lage erkenningspercentages voor internationale bescherming; of de autoriteiten misleidt; of een bedreiging vormt voor de nationale veiligheid. Voor anderen is de reguliere asielprocedure van toepassing.

De grensprocedure heeft een beperkte duur. De procedure mag slechts twaalf weken (drie maanden) duren. Deze termijn kan tot 16 weken worden verlengd, indien de verzoeker in een andere lidstaat wordt herplaatst. Dit biedt voldoende tijd om gevallen die in principe niet ingewikkeld zouden moeten zijn, goed te kunnen beoordelen, zodat de terugkeer van degenen die geen wettelijk verblijfsrecht hebben, sneller en waardiger verloopt. De grensprocedure mag echter niet of niet meer worden toegepast wanneer de autoriteit tijdens de behandeling van het verzoek constateert dat de zaak te complex is of het verzoek waarschijnlijk gegrond is.

Als er binnen deze 12-16 weken geen besluit is genomen, worden verzoekers doorverwezen naar de normale asielprocedure en krijgen zij toegang tot het grondgebied van de lidstaat.

Indien een verzoek in de asielgrensprocedure wordt afgewezen, gaat de onderdaan van een derde land de terugkeergrensprocedure in. Deze procedure mag maximaal twaalf weken in beslag nemen, zodat personen die geen recht hebben om in de EU te verblijven, snel terugkeren.

Tijdens de grensprocedure zijn alle nodige waarborgen en garanties van toepassing.

Er moet worden gezorgd voor adequate opvangcapaciteit: de hervorming zorgt ervoor dat er geen overbezetting zal zijn. Met de hervorming wordt het begrip ”toereikende capaciteit” geïntroduceerd. Dit moet de grensprocedure beheersbaar maken door ervoor te zorgen dat de autoriteiten de druk kunnen voorspellen. Elke lidstaat moet over voldoende capaciteit beschikken om tijdens de duur van de procedures een bepaald aantal asielzoekers adequate opvangvoorzieningen te kunnen bieden. Wanneer de toereikende capaciteit van een bepaalde lidstaat is bereikt, is de betrokken lidstaat niet langer verplicht om mensen naar de grensprocedure te verwijzen, in plaats daarvan kan de lidstaat voor verzoekers de versnelde procedure op het grondgebied in werking stellen.

Het begrip “toereikende capaciteit” vereist dat de lidstaten straks voldoende opvangcapaciteit en personele middelen paraat hebben, met inbegrip van gekwalificeerd en goed opgeleid personeel, om te allen tijde een bepaald aantal verzoeken te kunnen behandelen en terugkeerbesluiten te kunnen uitvoeren.

Hoewel de grensprocedure in de regel aan de grens of in transitzones moet worden uitgevoerd, zullen de lidstaten de optie hebben om de grensprocedure uit te voeren op locaties op het grondgebied.

De grondrechten moeten altijd worden geëerbiedigd. Het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie is van toepassing wanneer de lidstaten het EU-recht uitvoeren. Het EUAA en de Commissie zullen bijzondere aandacht besteden aan de voorzieningen bij de grensprocedure. Indien nodig kan de Commissie het EUAA verzoeken specifieke toezichtactiviteiten uit te voeren in het kader van het nieuwe toezichtmechanisme van het Agentschap. Indien de opvangvoorzieningen voor minderjarigen en hun familieleden niet toereikend zijn, moet de grensprocedure voor families met minderjarigen worden opgeschort op basis van een aanbeveling van de Commissie.

Ook goed voorbereide stelsels moeten opgewassen zijn tegen uitzonderlijke situaties, zoals crises of overmacht. De crisis- en overmachtverordening biedt een stabiel en voorspelbaar kader op het niveau van de Unie voor het beheer van crisis- of overmachtsituaties, met een versterkte solidariteitscomponent die ervoor zorgt dat aan alle behoeften van de betrokken lidstaten wordt voldaan, en met procedurele afwijkingen voor de lidstaten.

Dankzij afwijkingen waarvan de lidstaten gebruik kunnen maken als zich de specifieke situatie van instrumentalisering voordoet, kunnen er robuuste en gerichte maatregelen worden genomen om onze buitengrenzen te beschermen en tegelijkertijd te waarborgen dat er geen afbreuk wordt gedaan aan de toegang tot asiel en de eerbiediging van de grondrechten.

In de asielprocedureverordening zijn duidelijke en strikte regels vastgesteld over de verplichtingen van verzoekers tijdens de asielprocedure: regels over de informatie die zij moeten verstrekken voor de registratie van een verzoek (met inbegrip van biometrische gegevens voor de registratie in Eurodac), de verplichting om hun aanvraag binnen 21 dagen na registratie in te dienen, de verplichting om mee te werken aan interviews, de verplichting om in de lidstaat te blijven waar zij zich volgens de verordening asiel- en migratiebeheer horen te bevinden, de verplichting om in alle fasen van de procedure medewerking te verlenen aan de autoriteiten.

Het niet naleven van deze verplichtingen heeft ernstige gevolgen, met name dat de autoriteiten in sommige gevallen het verzoek kunnen aanmerken als impliciet ingetrokken.

Er is een bredere definitie van wat als een volgend verzoek moet worden beschouwd: volgens de asielprocedureverordening moet een verzoek dat in welke lidstaat dan ook wordt ingediend (en niet alleen in dezelfde lidstaat, zoals nu het geval is) na een definitief besluit over een vorig verzoek, worden beschouwd als een volgend verzoek. Indien een dergelijk verzoek geen nieuwe elementen bevat, moet het niet-ontvankelijk worden verklaard en worden afgewezen. Als er wel nieuwe elementen zijn, moet het verzoek volgens de versnelde procedure worden behandeld (of eventueel in het kader van de grensprocedure). Ten slotte zijn er uitzonderingen op het recht om te blijven gedurende de administratieve fase van de procedure en gedurende het beroep voor volgende verzoeken.

De hervorming brengt nieuwe waarborgen met zich mee voor asielzoekers en kwetsbare personen, met name minderjarigen en families met kinderen. Er komt gratis juridisch advies beschikbaar voor alle asielzoekers in alle asielprocedures, met inbegrip van de procedure voor het bepalen van de verantwoordelijkheid, en het recht op informatie wordt versterkt.

Daarbij gaat het met name om:

• nieuwe en versterkte informatierechten voor verzoekers in alle nieuwe wetgevingshandelingen, zodat verzoekers inzicht krijgen in hun rechten, verplichtingen en de gevolgen van niet-naleving van hun verplichtingen;
• ondersteuning van het recht op informatie door een nieuw recht op gratis juridisch advies voor alle asielzoekers in de administratieve fase van de procedure. Dit geldt voor alle procedures, met inbegrip van de grensprocedure en de procedure om te bepalen welke lidstaat verantwoordelijk is voor een asielverzoek. In de beroepsfase behouden alle verzoekers het recht om te worden bijgestaan en te worden vertegenwoordigd door een advocaat.
• het eerder in kaart brengen van kwetsbaarheden en bijzondere procedurele behoeften.
• nieuwe garanties voor minderjarigen: een verplichte multidisciplinaire aanpak (met psychologen, kinderartsen, maatschappelijk werkers enz.) voor leeftijdsbeoordeling, om het gebruik van ingrijpende medische onderzoeken tot een minimum te beperken. Die mogen alleen worden gebruikt als de eerste multidisciplinaire beoordeling geen uitsluitsel geeft. Nieuwe verplichtingen in alle onderdelen van het pact moeten ervoor zorgen dat alle niet-begeleide minderjarigen snel een vertegenwoordiger hebben die de belangen van de kinderen behartigt en hun welzijn beschermt (er moet onmiddellijk een tijdelijke vertegenwoordiger zijn, zelfs als de minderjarige geen asiel aanvraagt, en binnen 15 dagen na het doen van het verzoek moet er een permanente vertegenwoordiger zijn, met een verhouding van één vertegenwoordiger voor dertig niet-begeleide minderjarigen). Nieuwe bepalingen moeten voorkomen dat kinderen vermist raken (vingerafdrukken worden geregistreerd vanaf de leeftijd van 6 jaar). Er moet zo snel mogelijk en uiterlijk binnen twee maanden na de indiening van het verzoek toegang tot onderwijs worden geboden.
• meer mogelijkheden voor verzoekers om te worden herenigd met hun familie in andere lidstaten. De familiegerelateerde verantwoordelijkheidscriteria zijn aangescherpt, familiezaken moeten voorrang krijgen en er zijn nieuwe verplichtingen met betrekking tot het opsporen van familieleden. Willen deze bepalingen doeltreffend zijn, dan moet de verzoeker alle beschikbare informatie verstrekken in de lidstaat van eerste binnenkomst.
• betere waarborgen met betrekking tot de eerbiediging van de grondrechten, aangezien de lidstaten verplicht zijn een onafhankelijk mechanisme op te zetten voor toezicht op de grondrechten tijdens de eerste screening en de asielgrensprocedure.

Volgens de definitie in de erkenningsverordening is een vluchteling een onderdaan van een derde land die zich wegens een gegronde vrees voor vervolging om redenen van ras, godsdienst, nationaliteit, politieke overtuiging of het behoren tot een bepaalde sociale groep, buiten het land bevindt waarvan hij of zij de nationaliteit bezit en de bescherming van dat land niet kan of, wegens deze vrees, niet wil inroepen. De definitie is ook van toepassing op een staatloze die zich om dezelfde reden buiten het land bevindt waar hij of zij vroeger gewoonlijk verbleef en daarheen niet kan, dan wel wegens genoemde vrees niet wil terugkeren.

Voor het eerst zal de Unie over een permanent en verplicht solidariteitsmechanisme beschikken. Geen enkele lidstaat zal onder druk of alleen komen te staan. Tegelijkertijd zullen alle lidstaten op flexibele wijze bijdragen aan het solidariteitsmechanisme en zelf kunnen kiezen op welke manier zij solidariteit willen tonen. Het systeem zal ook doeltreffende regels omvatten voor het traceren en voorkomen van secundaire bewegingen.

Om te bepalen aan wie de solidariteit ten goede komt, beoordeelt de Commissie welke lidstaten onder migratiedruk staan of met een aanzienlijke migratie te maken hebben.

De migratiedruk wordt voornamelijk veroorzaakt door grote aantallen aankomende migranten (of het risico daarop) of aanvragen die onevenredige verplichtingen met zich meebrengen (omdat de betrokken lidstaat verantwoordelijk is voor de behandeling van een groot aantal verzoeken) binnen een stelsel dat op zich solide is.

Bij een significante migratiesituatie wordt uitgegaan van het cumulatieve effect van de aantallen onderdanen van derde landen en staatlozen die in het lopende jaar en in eerdere jaren zijn aangekomen. In een significante migratiesituatie is de bepalende factor niet het aantal mensen dat aankomt (dat hoeft niet omvangrijk te zijn), maar het cumulatieve effect ervan, omdat ook een goed voorbereide lidstaat in de loop der tijd de grenzen van zijn capaciteit kan bereiken. Dit kan bijvoorbeeld het geval zijn voor lidstaten die in de loop der tijd met secundaire bewegingen te maken krijgen.

Elk jaar stelt de Commissie uiterlijk op 15 oktober de volgende documenten vast:  een jaarverslag waarin de migratiesituatie wordt beoordeeld, een uitvoeringsbesluit waarin wordt vastgesteld of een bepaalde lidstaat in het komende jaar onder migratiedruk staat dan wel het risico loopt op migratiedruk, of met een significante migratiesituatie te maken kan krijgen, en een voorstel voor een uitvoeringshandeling van de Raad met het aantal herplaatsingen en financiële solidariteitsbijdragen dat nodig is voor het komende jaar. Bij het opstellen van haar jaarverslag moet de Commissie rekening houden met een reeks kwalitatieve en kwantitatieve indicatoren. Dit zijn bijvoorbeeld: het aantal personen dat na opsporings- en reddingsoperaties is ontscheept, het aantal verzoeken om internationale bescherming, het aantal personen dat aan de grensprocedure is onderworpen, het aantal personen dat tijdelijke bescherming geniet. Kwalitatieve indicatoren zijn onder andere situaties van instrumentalisering en de omvang en tendens van niet-toegestane verplaatsingen.

De beschikbare steun kan verschillende vormen aannemen:

1) lidstaten die onder migratiedruk staan, kunnen steun ontvangen in de vorm van herplaatsingen, financiële bijdragen of alternatieve solidariteitsmaatregelen (bv. in de vorm van personeel of bijstand in natura). Zij kunnen ook toestemming krijgen om hun toegezegde solidariteit volledig of gedeeltelijk te verminderen.

2) lidstaten die met een significante migratiesituatie worden geconfronteerd, kunnen slechts gebruikmaken van een gedeeltelijke of volledige vermindering van hun toegezegde solidariteitsbijdragen.

Lidstaten die met een significante migratiesituatie worden geconfronteerd, kunnen een gedeeltelijke of volledige vermindering van hun solidariteitsbijdragen aanvragen. De procedure is vergelijkbaar met de procedure voor de lidstaten onder migratiedruk.

1. Indien de Commissie vooraf heeft vastgesteld dat de lidstaat met een significante migratiesituatie te maken heeft, moet de lidstaat bij de Commissie een verzoek indienen met daarin de nodige informatie.
2. Indien deze situatie niet vooraf is vastgesteld, moet de lidstaat gedetailleerdere informatie verstrekken (aangezien de lidstaat moet aantonen waarom er sprake is van een significante migratiesituatie). De Commissie beoordeelt de informatie en beslist of de lidstaat inderdaad met een significante migratiesituatie wordt geconfronteerd.
3. Is dat het geval, dan is het uiteindelijk de Raad die de lidstaat machtigt om een volledige of gedeeltelijke vermindering toe te passen.

Elk jaar zal de Commissie een voorstel voor een “solidariteitspool” doen, waarin de behoeften voor het jaar in absolute termen worden vastgesteld: het totale aantal herplaatsingen en het totale bedrag aan financiële bijdragen.

In de verordening zijn minimumdrempels vastgesteld voor herplaatsingen en financiële bijdragen. Daar moet de Commissie rekening mee houden bij de berekening van de jaarbehoeften en in haar jaarlijkse voorstel voor de uitvoeringshandeling van de Raad. Deze minimumdrempels zijn 30 000 herplaatsingen en 600 miljoen EUR aan financiële bijdragen per jaar, voor de hele Unie. De Commissie kan echter hogere cijfers voorstellen. Bij de berekening van de behoeften moet de Commissie rekening houden met het verwachte aantal aankomende migranten voor het volgende jaar, mede op basis van de behoeften van het voorgaande jaar. Bij de berekening moet er ook rekening mee worden gehouden dat de lidstaten die gebruik zullen maken van de pool, niet verplicht zijn hun toegezegde solidariteitsbijdragen te leveren.

Indien de Commissie, gelet op al deze factoren, meer herplaatsingen en financiële bijdragen voorstelt dan de minimumdrempels in de verordening, moet de Commissie zich houden aan de in de verordening vastgestelde verhouding tussen herplaatsingen en financiële bijdragen om ervoor te zorgen dat alle solidariteitsmaatregelen gelijkwaardig zijn. Deze verhouding is 1 herplaatsing/20 000 EUR.

Alleen in uitzonderlijke omstandigheden kan de Commissie cijfers onder de drempel voorstellen. Het voorstel van de Commissie zal ook een indicatie bevatten van wat het “billijke aandeel” van elke bijdragende lidstaat aan solidariteitsmaatregelen zou zijn, op basis van het bbp en de bevolking van elk land.

Dit voorstel gebruiken de lidstaten als basis voor hun concrete toezeggingen. Deze bijdragen kunnen de vorm aannemen van herplaatsingen, financiële bijdragen of steun in natura. Alle lidstaten zijn verplicht bij te dragen op basis van hun billijke aandeel, maar het staat hen helemaal vrij om te kiezen uit de drie soorten solidariteitsmaatregelen of een combinatie daarvan. Indien de lidstaat ervoor kiest bijstand in natura toe te zeggen, wordt deze bijstand in geld uitgedrukt om te kunnen nagaan of het verplichte billijke aandeel is bijgedragen.

De verordening asiel- en migratiebeheer voorziet ook in de mogelijkheid om een deel van de solidariteitspool te reserveren voor lidstaten met zeebuitengrenzen die onder druk staan vanwege grote aantallen aankomende mensen als gevolg van ontschepingen na opsporings- en reddingsoperaties. Al deze elementen moeten worden weerspiegeld in het voorstel van de Commissie voor een uitvoeringshandeling van de Raad.

Bij de aanneming van het voorstel van de Commissie zal de Raad uiteindelijk het totale aantal herplaatsingen en de hoogte van de financiële bijdragen voor het jaar bepalen, met inbegrip van de mogelijke toewijzingen van de solidariteitspool aan lidstaten die onder druk staan als gevolg van grote aantallen aankomende mensen na opsporings- en reddingsoperaties.

Het totale aantal herplaatsingen en de totale hoogte van de financiële bijdragen worden gebruikt als referentiecijfers voor de berekening van de individuele bijdrage van de lidstaten op basis van hun billijke aandeel. Aangezien de lidstaten volledig vrij zijn om te kiezen uit de verschillende soorten solidariteit, wordt niet verwacht dat in een bepaald jaar beide streefcijfers worden gehaald (d.w.z. er zullen geen 30 000 herplaatsingen én financiële bijdragen ter waarde van 600 miljoen EUR zijn). Het totale aantal herplaatsingen dat in de verordening en in de uitvoeringshandeling van de Raad voor het opzetten van de solidariteitspool is vastgesteld, heeft echter belangrijke juridische gevolgen, aangezien de Unie verplicht is om elk jaar te voldoen aan een bepaald minimum van “solidariteit met betrekking tot personen”, d.w.z. solidariteit via herplaatsing of via verantwoordelijkheidscompensaties. Dit minimum bedraagt ten minste 60 % van het totale aantal herplaatsingen dat is vermeld in het besluit van de Raad voor het opzetten van de jaarlijkse solidariteitspool of, indien dit meer is, 30 000 herplaatsingen.

De Commissie zal rekening houden met de lessen die zijn getrokken uit de ervaringen met het vrijwillige solidariteitsmechanisme, waarbij herplaatsingen vanuit de landen van eerste binnenkomst naar andere lidstaten plaatsvonden op vrijwillige basis.

Als een lidstaat onder druk staat, is een belangrijke maatregel om deze druk te verlichten de vermindering van het aantal asielverzoeken dat de betrokken lidstaat moet behandelen (d.w.z. de lidstaat die onder druk staat, heeft niet meer de verantwoordelijkheid voor een bepaald aantal asielzoekers). De verordening asiel- en migratiebeheer biedt lidstaten die onder druk staan twee mogelijkheden om de verantwoordelijkheid voor een vast aantal asielzoekers te verminderen:

1. Herplaatsing van personen die om internationale bescherming verzoeken naar andere lidstaten. In dit geval wordt een verzoeker waarvoor de lidstaat die onder druk staat, verantwoordelijk is, overgedragen aan een andere lidstaat, die vervolgens verantwoordelijk wordt voor de behandeling van het asielverzoek.
2. Vermindering van het aantal verzoekers dat moet worden teruggestuurd naar de lidstaat die onder druk staat aan de hand van “verantwoordelijkheidscompensaties”. Deze maatregel heeft betrekking op personen van wie de asielaanvraag had moeten worden behandeld door de lidstaat die onder druk staat, maar die zich op niet-toegestane wijze naar een andere lidstaat hebben verplaatst. Op grond van de verantwoordelijkheidsregels zouden deze verzoekers moeten worden teruggestuurd naar de lidstaat die onder druk staat. De lidstaat waar de verzoeker zich fysiek bevindt, neemt echter de verantwoordelijkheid voor de behandeling van het asielverzoek op zich, in plaats van de verzoeker terug te sturen naar de lidstaat die onder druk staat. Bijvoorbeeld: Land A is gevraagd om twintig mensen vanuit land B te herplaatsen, maar kan ervoor kiezen om in plaats daarvan de verantwoordelijkheid op zich te nemen voor twintig mensen die zich al in land A bevinden, maar voor wie land B normaal gesproken verantwoordelijk zou zijn, en die land A normaal gesproken zou kunnen terugsturen naar land B. Dit wordt gezien als een vorm van solidariteit.

Aangezien beide maatregelen bedoeld zijn om het aantal asielzoekers te verminderen waarvoor de lidstaat die onder druk staat, verantwoordelijk is, worden deze twee maatregelen – herplaatsing en verantwoordelijkheidscompensatie – “solidariteit met betrekking tot personen” genoemd.

Hoewel er geen sprake van verplichte herplaatsing is, kunnen verantwoordelijkheidscompensaties in bepaalde gevallen verplicht worden, onder meer als de herplaatsingstoezeggingen ontoereikend zijn om het minimumaantal herplaatsingen te dekken (30 000, of 60 % van de herplaatsingsbehoeften die de Raad heeft vastgesteld in zijn besluit voor het opstellen van de jaarlijkse solidariteitspool, indien dit cijfer hoger is). Op die manier zullen de lidstaten die onder druk staan, kunnen rekenen op “solidariteit met betrekking tot personen”, wat inhoudt dat zij verantwoordelijk zullen zijn voor een kleiner aantal asielzoekers. Aangezien verantwoordelijkheidscompensaties echter alleen van toepassing kunnen zijn op verzoekers die zich al op het grondgebied van de lidstaat bevinden die de compensatie toepast, kan een lidstaat niet worden gevraagd compensaties toe te passen indien er geen verzoekers op zijn grondgebied zijn.  Bovendien is geen enkele lidstaat verplicht tot verantwoordelijkheidscompensatie als hij daardoor meer dan zijn billijke aandeel voor zijn rekening zou nemen. Een solidariteitscoördinator van de Commissie zal toezicht houden op zowel herplaatsingen als verantwoordelijkheidscompensaties.

De verplichtingen voor verzoekers worden duidelijker en strikter.

Wanneer een verzoeker zich op niet-toegestane wijze van de ene naar de andere lidstaat verplaatst, biedt de verordening asiel- en migratiebeheer de mogelijkheid om de persoon over te dragen van de lidstaat waar de persoon zich fysiek bevindt naar de lidstaat waar de persoon wettelijk gezien aanwezig moet zijn. Deze overdracht wordt een “terugnameprocedure” genoemd.

De terugnameprocedure zal een eenvoudige kennisgevingsprocedure worden en vervangt de huidige langdurige en ingewikkelde procedure op basis van verzoeken tussen lidstaten en de uitwisseling van bewijsmateriaal. Dit houdt in dat de lidstaat waar de persoon zich zonder enige (wettelijke) reden bevindt, de verantwoordelijke lidstaat eenvoudigweg in kennis kan stellen van het besluit tot overdracht en snel kan overgaan tot de uitvoering van het besluit.

De verantwoordelijkheid verschuift niet als de kennisgeving van terugname niet tijdig wordt verzonden (door de lidstaat op het grondgebied waarvan de persoon zich bevindt). Dit betekent dat lidstaten melding kunnen maken van de aanwezigheid van de persoon en vervolgens op elk moment de terugname kunnen organiseren. 

De EU werkt aan uitgebreide partnerschappen op maat met belangrijke partnerlanden. Deze partnerschappen zijn gericht op verschillende samenwerkingsgebieden, zoals economie, handel, groene energie, digitalisering, migratiebeheer en veiligheid.

Deze worden verder aangevuld met actieplannen om migratieproblemen aan te pakken in het kader van een routebrede aanpak.

Daarnaast worden onder meer operationele partnerschappen ter bestrijding van mensensmokkel uitgevoerd met belangrijke partnerlanden (de Westelijke Balkan, Marokko en Tunesië). Het betreft maatregelen om de samenwerking te versterken en uitdagingen aan te pakken in verband met migrantensmokkel, mensenhandel en irreguliere migratie naar Europa vanuit doorreislanden. Deze maatregelen worden ook ondersteund door initiatieven en acties om illegaal vertrek tegen te gaan, zoals het bieden van meer legale routes naar Europa door middel van talentpartnerschappen, het versterken van beschermings- en asielmechanismen in partnerlanden, het bieden van mogelijkheden voor terugkeer en re-integratie vanuit doorreislanden en het aanpakken van de onderliggende oorzaken van migratie.

De EU heeft in november 2023 de wereldwijde alliantie ter bestrijding van migrantensmokkel opgericht om de samenwerking met partnerlanden op het gebied van preventie, respons, bescherming en alternatieven voor irreguliere migratie te versterken. Dit is een belangrijke stap in de gezamenlijke bestrijding van migrantensmokkel met onze partners. Alleen een netwerk kan het tegen een netwerk opnemen. 

Daarnaast lopen er tal van verschillende projecten ter bestrijding van migrantensmokkel. De projecten in het kader van het gemeenschappelijk operationeel partnerschap brengen rechtshandhavings- en justitiële autoriteiten samen om capaciteit te ontwikkelen voor het aanpakken van criminele netwerken. Projecten op het gebied van informatie en voorlichting zorgen ervoor dat er informatie wordt verspreid over het risico van irreguliere migratie en over legale alternatieven voor migratie.

De Commissie stelt voor haar wetgevingskader aan te passen met een richtlijn tot vaststelling van minimumvoorschriften ter voorkoming en bestrijding van hulp bij illegale binnenkomst, illegale doortocht en illegaal verblijf in de Unie. Dit voorstel werd in november 2023 gepresenteerd tijdens de internationale conferentie over een wereldwijde alliantie ter bestrijding van migrantensmokkel. De richtlijn heeft de volgende vijf doelstellingen:

1. doeltreffende vervolging van georganiseerde criminele netwerken,
2. geharmoniseerde straffen die de ernst van het strafbare feit weerspiegelen,
3. verbetering van het bereik van de rechtsmacht,
4. uitbreiding van de middelen en capaciteiten van de lidstaten,
5. verbetering van gegevensverzameling en verslaglegging.

Het voorstel voor een verordening betreffende de versterking van de politiële samenwerking met het oog op het voorkomen, opsporen en onderzoeken van migrantensmokkel en mensenhandel, en betreffende de versterking van de ondersteuning door Europol van de voorkoming en bestrijding van dergelijke strafbare feiten, maakt onderdeel uit van de nieuwe wetgeving tegen mensensmokkel en heeft de volgende specifieke doelstellingen:

1. versterking van de samenwerking tussen agentschappen op het gebied van migrantensmokkel en mensenhandel,
2. versterking van de sturing en coördinatie op EU-niveau bij de bestrijding van migrantensmokkel en mensenhandel,
3. verbetering van de informatie-uitwisseling op het gebied van migrantensmokkel en mensenhandel,
4. versterking van de middelen van de lidstaten om migrantensmokkel en mensenhandel te voorkomen en te bestrijden,
5. versterking van de steun van Europol voor de voorkoming en bestrijding van migrantensmokkel en mensenhandel door middel van operationele taskforces en de inzet van Europol voor operationele ondersteuning.

Ter verwezenlijking van deze doelstellingen heeft de Commissie ook voorgesteld de financiële en personele middelen van Europol uit te breiden om in te spelen op de operationele behoeften en de vastgestelde lacunes aan te pakken.

Migratie vindt plaats op wereldwijde schaal en speelt dan ook een grote rol in de steeds intensievere betrekkingen van de EU met partners over de hele wereld. De Commissie werkt stelselmatig samen met internationale partners volgens een Team Europa-aanpak om de onderliggende oorzaken van migratie aan te pakken, migrantensmokkel te bestrijden en legale migratiemogelijkheden te bevorderen.

De ontwikkeling van legale migratiemogelijkheden moet ook hand in hand gaan met nauwere samenwerking op het gebied van overname. In een goed functionerend asiel- en migratiestelsel moeten degenen die geen wettelijk verblijfsrecht hebben, worden teruggestuurd. Hier werkt de EU-terugkeercoördinator aan in nauwe samenwerking met de lidstaten, in het kader van het netwerk op hoog niveau voor terugkeer.

Er wordt gewerkt aan een nieuw paradigma op basis van brede partnerschappen met veel van de landen van herkomst en van doorreis naar de EU, zoals de initiatieven die recentelijk zijn opgezet met Tunesië, Mauritanië en Egypte. Deze nieuwe aanpak betekent dat migratie een vast onderdeel zal vormen van de nauwe samenwerking met onze partnerlanden, naast andere belangrijke gebieden zoals economie en handel, investeringen in groene energie, veiligheid en intermenselijke contacten. De EU en haar lidstaten zijn 's werelds grootste donor voor hulp aan vluchtelingen en de grootste verstrekker van ontwikkelingshulp. De brede partnerschappen worden aangevuld met een “routebrede aanpak”, die alle aspecten omvat, van de aanpak van de diepere oorzaken van irreguliere migratie tot samenwerking op het gebied van andere aspecten van migratie- en grensbeheer (actieplannen voor de routes door het centrale Middellandse Zeegebied, de Westelijke Balkan, het westelijke Middellandse Zeegebied en de Atlantische Oceaan en de oostelijke Middellandse Zee).